جمعیت و تعداد نفوس افغانستان

جمهوری اسلامي افغانستان ، در سال ۱۹۹۷ م ۲۰/۸۳۸/۰۰۰ نفر جمعیت داشته است، و از این نظر چهل و هفتمین کشور جهان محسوب می‌گردد.
طبق‌ آخرين‌ برآورد بانك‌ جهاني‌ (جولاي‌2000 ميلادي‌) جمهوري‌ اسلامي‌ افغانستان‌ نزديك‌ به‌25 ميليون‌ و 838 هزار نفر جمعيت‌ داشته است. البته‌ آمار ديگري‌ از سوي‌ كميسارياي‌ عالي‌ پناهندگان‌ سازمان‌ ملل‌ متحد حاكيست‌ كه‌ در ابتداي‌ سال 2000 ميلادي‌ حداقل‌5/2 ميليون‌ افغاني‌ در جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ و نزديك‌ به‌2 ميليون‌ افغاني‌ در پاكستان‌ به‌ صورت‌ پناهندگان‌ رسمي‌ و غيررسمي‌ سكونت‌ داشته‌اند. . پیش بینی می‌گردد با بازگشت مهاجران افغان از آسیا (به خصوص پاکستان، ایران و امارات) و اروپا (به ویژه آلمان، فرانسه) و آمریکا و استرالیا، جمعیت کشور در سال ۲۰۰۴ به حدود ۲۸ میلیون نفر بالغ بوده باشد.رشد جمعیت %۲/۳ بوده و تراکم جمعیت حدود 9/31 نفر در هر کیلومتر مربع است.

جمعيت و پراكندگي

جامعه افغانستان را بايد جامعه اي روستايي در نظر گرفت زيرا كه روستاهاي اين كشور 77 درصد جمعيت را در خود جاي داده اند و جمعيت شهرنشينان از 23 درصد تجاوز نمي كند. تراكم جمعيت اين كشور در حدود 40 نفر در هر كيلومتر مربع است كه از اين حيث افغانستان در ميان 255 كشور رتبه 153 ام را دارد و در نيمه پايين جدول نسبت تراكم  جمعيت قرار ميگيرد.

 سن وجنسيت

عوامل متعددي چون جنگ و نا آرامي ،فقر و سطح پايين سواد و بهداشت عمومي برشاخصهاي آماري مرتبط با طول عمرجامعه افغانستان تاثير گذاشته به طوريكه تنها 8/2 درصد از جمعيت اين كشور عمر بالاي 65 سال دارند و ميزان اميد به زندگي در اين كشور 5/42 سال است. ساختار سني جامعه افغانستان با توجه به عواملي كه برشمرده شد بسيار جوان است و نيمي از جمعيت آن زير 5/17 سال است .

از لحاظ تناسب جنسيتي افغانستان حالتي متعادل دارد به نحوي كه در ازاي هر مرد 05/1 زن وجود داشته و جمعيت زنان و مردان افغانستان با هم برابر مي كند.

 گونه هاي نژادي

ساختار جمعيت افغانستان متشكل از گونه هاي نژادي متنوع است كه اغلب به صورت متمركز در نواحي مشخصي از كشور زندگي مي كنند. در صورتي كه از گونه هاي نژادي كم جمعيت تر صرف نظر كنيم به 7 گونه اصلي زير بر خواهيم خورد:

افغانستان‌ تيره‌هاي‌ جمعيتي‌ متفاوتي‌ دارد و همين‌ امر مشكلات‌ فراواني‌ را براي‌ حكومت‌ آن‌ به‌ همراه‌ داشته‌ است‌. حداقل38 درصد از افغانها «پشتون‌»، 25 درصد «تاجيك‌»، 6 درصد «ازبك‌»، 19 درصد «هزاره‌» و مابقي‌ «تركمن‌»، «بلوچ‌» و ساير تيره‌هاي‌ نژادي‌ هستند.
 اسلام‌ دین مطلق‌ مردم‌ افغانستان‌ است‌ و تعصبات‌ دینی‌ باعث‌ شده‌ كه‌ پيروان‌ ساير اديان‌ از اين‌ كشور مهاجرت‌ كنند. %99 مردم افغانستان مسلمان هستند، که شامل %65-70 سنی و %25-30 شیعه (شیعه اثنی عشری و اسماعیلی) می باشند.حدود 20000 هندووسیک و 150 خانواده یهودی نیز در این کشور زندگی می کنند.
زبان‌ رسمي‌ مردم‌ اين‌ كشور فارسي دری و پشتو‌ است.  50 درصد از مردم‌ به‌ لهجة‌ فارسي‌ افغانستان‌ (دري‌) صحبت‌ مي‌كنند. 38 درصد از افغانها به‌ لهجه‌ «پشتو»، 11 درصد به‌ لهجه‌ تركي‌ ازبكستان‌ و تركمنستان‌ و مابقي‌ به‌ لهجه‌هاي‌ اردو و بلوچي‌ صحبت‌ مي‌كنند.
متأسفانه‌ سطح‌ باسوادي‌ درميان‌ مردم‌ افغانستان‌ پايين‌ است‌. اين‌ امر بويژه‌ در ميان‌ زنان‌ افغاني‌ كه‌ از زمان‌ روي‌ كار آمدن‌ حكومت‌ طالبان‌ ممنوع‌ التحصيل‌ شده‌اند، نمود دارد. در حال‌ حاضر 2/47 درصد از مردان‌ و كمتر از 15 درصد زنان‌ بالاي‌15 سال‌ افغانستان‌ باسوادند. همچنين‌ افغانستان‌ از لحاظ‌ امكانات‌ بهداشتي‌ دچار مشکلات میباشد. 

 

شاخصهای جمعیتی:
37/42 درصد از مردم‌ افغانستان‌ كمتر از 14 سال‌ سن‌ دارند كه‌ اين‌ ميزان‌ جمعيت‌ شامل‌5 ميليون‌ و 598 هزار پسر و 5 ميليون‌ و 371 هزار دختر مي‌شود. از سوي‌ ديگر افراد بين‌15 تا 64 ساله 86/54 درصد از ساكنين‌ افغانستان‌ را شامل‌ مي‌شوند كه‌ متشكل‌ از 7 ميليون‌ و 362 هزار مرد و 6 ميليون‌ و 839 هزار زن‌ هستند. افراد 65 ساله‌ با بالا در افغانستان 77/2 درصد از جمعيت‌ اين‌ كشور هستند كه‌ شامل 378 هزار مرد و 337 هزار زن‌ مي‌شوند.
افغانستان در منطقه حساس و استراتژيك «آسياي مركزي» قرار گرفته است. از يك سو به (شبه قاره‌ هند»، و از سوي ديگر به كشورهاي معروف به «آسياي ميانه» و نيز «جمهوري خلق چين»؛ و از سمت ديگر به «آسياي غربي» مرتبط است. سلسله جبال «هندوكش» كه قسمت وسيعي از خاك كشور را پوشانده، همواره سد محكمي در مقابل مهاجمان از شمال به سمت جنوب و مهاجمان از جنوب به سمت شمال و يا از غرب به شرق و نيز بالعكس.
افغانستان، در دو قرن گذشته، حائلي ميان امپراتوري‌هاي «شرق» و «غرب» بوده است.  مقصد آن بود كه ديوار مستحكمي بين مرزهاي استعماري شرق و غرب وجود داشته باشد؛ حتي در منطقة شمال غربي آن «تنگه واخان» (خيبر) را ضميمه خاك افغانستان نگاه داشتند تا بين «هند» كه تحت استعمار «انگليس» بود، با «آسياي مركزي» كه در تصرف «روسيه» قرار گرفت؛ فاصله و جدايي بيندازد.
در حال حاضر، به دليل قرار گرفتن در مرز با «آسياي ميانه» و اهميت انتقال منابع زيرزميني اين كشورها به دنيا از خاك افغانستان، همجواري با ايران ، در این آغاز قرن بيست و يكم و اراده جهاني براي بازسازي آن، طرف توجه محافل بين‌المللي و دولت‌هاي همسايه قرار دارد؛
مردم‌ افغانستان‌ حدود 88/45 سال‌ اميد به‌ سالمندي‌ دارند، يعني‌ اميد به‌ زندگي‌ در بين‌ مردان‌ افغاني‌ به‌62/46 سال‌ و در ميان‌ زنان‌ اين‌ كشور به‌11/45 سال‌ مي‌رسد.

پرجمعیت‌ترین شهرهای افغانستان عبارت‌اند از:
کابل (پایتخت) ۲/۰۳۴/۰۰۰ نفر، قندهار ۲۲۵/۵۰۰ نفر؛ هرات ۱۷۷/۳۰۰ نفر، مزار شریف ۱۳۰/۶۰۰ نفر، جلال آباد ۵۸/۸۰۰ نفر قندوز ۵۷/۱۰۰ نفر، بغلان ۴۱/۲۰۰ نفر. بقیه شهرها جمعیت اندکی داشته و با چهره سازی روستایی مانند و حتی ظاهر یک شهر را نیز ندارند.%۱۶/۵ در شهر و %۷۳/۷ در حدود ۲۰/۰۰۰ روستا ساکن هستند و %۸/۶ بقیه نیز زندگی عشایری (چادر نشین) دارند؛ و به دلیل اینکه حدود ۱۷ میلیون افغان در خارج از شهرها زندگی می‌کنند، اساس جامعه در این کشور «ده» می‌‌باشد.متوسط طول عمر ۴۱/۵ سال، و امید به زندگی ۴۱ سال و نرخ مرگ و میر کودکان بین ۱۸۲ تا ۲۰۰ در هر ۱۰۰۰ نفر کودک است.

ويژگيهاي‌جمعيتي‌جمهوري‌اسلامي‌افغانستان‌‌ 

652000 كيلومتر مربع	مساحت
25838000 نفر	جمعيت
62/39 نفر	تراكم نسبي جمعيت در هر كيلومتر مربع
5/21 درصد	نسبت جمعيت شهري
5/78 درصد	نسبت جمعيت روستايي
54/3 درصد	نرخ رشد جمعيت
81/3 درصد	ميانگين نرخ رشد جمعيت 1998-1990
37/42 درصد	نسبت جمعيت زير 14 سال
86/54 درصد	نسبت جمعيت 15 تا64 سال
77/2 درصد	نسبت جمعيت بالاي 64 سال
82/41 نفر	نرخ زاد و ولد به ازاي هر هزار نفر
01/18 نفر	نرخ مرگ و مير به ازاي هر هزار نفر
54/11 نفر	نرخ مهاجرت به ازاي هر هزار نفر
28/149 نفر	نرخ مرگ و مير نوزادان در هر هزار نفر
87/5 درصد	نرخ باروري زنان بالاي 14 سال
88/45 سال	اميد به زندگي در كل جمعيت
05/1	نسبت جنسي مردان در بدو تولد
04/1	نسبت جنسي مردان زير 15 سال
08/1	نسبت جنسي مردان 15 تا 64 سال
12/1	نسبت جنسي مردان بالاي 64 سال
06/1	نسبت جنسي مردان در كل جمعيت
2/47 درصد	نرخ باسوادي مردان بالاي 15 سال
15 درصد	نرخ باسوادي زنان بالاي 15 سال
5/31 درصد	نرخ باسوادي كل جمعيت
4/21 درصد	ميانگين نرخ رشد باسوادي مردان در دهه 90
8/20 درصد	ميانگين نرخ رشد با سوادي زنان در دهه 90
پشتون , تاجيك , ازبك و هزاره	تيره هاي جمعيتي
اسلام 7/99 درصد	دین عمده جمعيت
پشتو و فارسي (دري)	زبان رسمي

 به علت نظام قومی و قبیله ای، شرایط خاص اجتماعی و اقتصادی نبوده جاده‌های مناسب برای رفت و آمد (به حدی که اکثر جاده‌های روستایی و یک سوم راههای بین شهری در زمستان مسدود می‌گردد)، نبود وسایل حمل و نقل کافی و مشکل بودن زندگی در شهرها، به علت فقدان کار و درآمد، و عدم پذیرش افراد قبایل دیگر در میان قبیله جدید، مهاجرت و رفت و آمد در کشور محدود است و بیش %۸۰ جمعیت معمولاً در همان جایی به سر می‌‌برند که متولد گردیده و حداکثر از محدوده جغرافیایی قبیله، چند کیلومتر این طرف و آن طرف می‌‌روند. بر اثر وقوع جنگ داخلی در کشور پس از سال ۱۹۸۰ م حدود ۵ یا ۶ میلیون نفر از اهالی کشور، به دو کشور پاکستان و ابران حتی اروپا و آمریکا و استرالیا مهاجرت کرده اند

جمعیت نفوس افغانستان در سالهای گذشته

بنا بر احصائيه هاي رسمي ملل متحد صفحه 132 سال 1968 نفوس افغانستان را به صورت تخمين در سال 1315 هجري شمسي مطابق 1937 ميلادي 10972000 گزارش داده است اما رياست احصائيه وزارت پلان در نشريه پيشرفت و تحليل اوضاع اقتصادي سال 1348 منتشره سنبله 1349 كابل صفحه 15 نفوس افغانستان را در سال 1329 هجري شمسي مطابق 1950 در سال 1329 هجري شمسي مطابق 1950 ميلادي دوازده ميليون نفر تخمين نموده است . و هم چنان در سالنامه سال 1311 نفوس افغانستان را در آن زمان دوازده ميليون تخمين نموده اند .

جدول ذيل نفوس سال هاي مختلف افغانستان را كه از نشرات سال هاي مختلف ملل متحد اخذ و ترتيب گرديده است با كثافت نفوس در في كيلو متر مربع آن نشان مي دهد:

(1) اگر چه در افغانستان ولايت كابل از لحاظ تراكم نفوس درجه اول را حايز است اما عامل عمده تراكم نفوس را در ولايت كابل خصوصا در شهر كابل بيشتر موقعيت اداري تجارتي و صنعتي آن تشكيل مي دهد تا حاصل خيزي اراضي زراعتي.

شماره سال ه. ش	تعداد نفوس	تمركز نفوس در في كيلومتر مربع
1315	10972000	1692
1329	12000000	1815
1336	13000000	2129
1348	13800000	2129
1339	14484000	2235
1340	14684000	2266
1342	15227000	2353
1345	1550000	2393
1347	16330000	2520
1350	17480000	2697
1351	17880000	2729
1352	18290000	2822
1353	18800000	2901
1354	19280000	2975

 

 چون  سر شماري نفوس افغانستان به صورت علمي تا قبل از نظام جمهوري عملي نگرديده بود از اين رهگذر اندازه مجموع نفوس كلي كشور به صورت موثق تعيين شده نمي توانست منابع مختلف و معتبر دولتي در داخل مؤسسات بين المللي با روش ها و متود هاي مختلف نفوس كشور را با ارقام متفاوت سنجش و تخمين نموده اند كه در پهلوي آن عامل عمده ازدياد نفوس كه شامل توليدات وفايت و مهاجرت ها باشد به درستي تعيين و تخمين شده نمي توانست بنابر اساسات ديموكرافي چنين استنباط مي گردد كه تنظيم پلان هاي اقتصادي و اجتماعي در كشور بدون موجوديت تعداد واقعي نفوس مشكلات زيادي را به بار خواهد آورد و نتايجي را كه از اثر تنظيم پلان ها توقع مي رود به اشتباهاتي مواجه خواهد ساخت .